Dốc lòng vì con nhưng đôi khi chúng ta lại vô tình đi sai hướng, khiến tình yêu thương vốn dĩ là bệ phóng lại trở thành một rào cản vô hình. Khi thấy con sa sút, phản xạ tự nhiên của tôi cũng giống như các bậc cha mẹ khác: Cuống cuồng tìm gia sư, đổi lớp hoặc lấp đầy lịch trình của con bằng những giờ học thêm kín mít. Nếu con bướng bỉnh, chúng ta lại dễ dàng dùng quyền lực để răn đe và kiểm soát chặt chẽ hơn. Thế nhưng, vòng xoáy của sự áp đặt ấy thường chỉ dẫn đến bế tắc và mệt mỏi cho cả hai phía. Sai lầm không nằm ở sự thiếu tận tâm, mà có lẽ vì chúng ta đang mải mê chữa trị từ “ngọn” thay vì từ “gốc”.
Muốn con học tốt, hãy bắt đầu từ nhận thức và ý nghĩa tự thân
Chúng ta hãy thử một lần lắng nghe xem con đang nghĩ gì về việc học. Nếu câu trả lời của con chỉ đơn giản là “Vì bố mẹ bắt” hoặc “Học cho xong”, thì đó chính là dấu hiệu cho thấy gốc rễ của vấn đề đang bị lung lay. Nếu con chưa tìm thấy ý nghĩa của việc học cho chính bản thân mình, thì dù ngồi trong môi trường danh giá nhất, con cũng chỉ hiện diện như một cỗ máy vô hồn. Con có thể đến lớp để điểm danh hoặc gục đầu mệt mỏi, bởi khi lịch học càng dày đặc thì niềm hứng khởi lại càng lùi xa.
Để thúc đẩy niềm say mê học tập của con, tôi bắt đầu thay đổi cách tiếp cận. Không còn ép con phải học nhiều hơn, mà kiên nhẫn trò chuyện để con hiểu rằng học tập là để phục vụ cho chính cuộc đời mình, mở ra cho con những cơ hội. Khi con dần nhận ra ý nghĩa ấy, tôi thấy con chủ động hơn, tò mò hơn khi tiếp thu những kiến thức mới. Tôi hiểu rằng, khi một đứa trẻ tìm được lý do để học, thì việc học không còn là gánh nặng bị áp đặt, mà trở thành nhu cầu xuất phát từ bên trong. Nếu thiếu đi nền tảng nhận thức này, mọi nỗ lực đầu tư thêm về vật chất hay thời gian cũng giống như việc đổ nước vào một chiếc bình không đáy, mãi chẳng thể kết tinh thành quả ngọt của sự trưởng thành.
Muốn con ngoan, hãy vun đắp trách nhiệm thay vì dùng lời thúc giục
Là một người mẹ, tôi nhận thấy rằng điều khiến cha mẹ mệt mỏi không phải là vì con không làm, mà là vì con chỉ làm khi bị nhắc. Càng nhắc, con càng chậm chạp; càng thúc ép, con càng phản. Vấn đề thật ra không nằm ở việc con cố tình chống đối, mà ở chỗ con chưa từng thật sự coi đó là trách nhiệm của mình. Thực tế, con không phải là một đứa trẻ hư, con chỉ chưa nhận thức được trách nhiệm cá nhân trong việc tự lập và phục vụ bản thân. Nếu cha mẹ đủ kiên nhẫn để cùng con xây dựng hệ giá trị này ngay từ những năm tháng đầu đời, mọi nút thắt trong giao tiếp sẽ tự khắc được tháo gỡ. Khi con tự giác hành động vì con muốn và con hiểu, những lời thúc giục nặng nề sẽ nhường chỗ cho sự thấu hiểu và đồng hành. Thành quả ấy có được không phải nhờ sự kỷ luật sắt đá, mà đơn giản vì cha mẹ đã nhìn nhận đúng vào gốc rễ của sự tự chủ.
Nuôi dạy con vốn dĩ không khó vì con khó bảo, mà tôi cũng như các vị phụ huynh khác thường có thói quen trị triệu chứng thay vì chữa căn nguyên. Thay vì loay hoay với câu hỏi làm sao để bắt con làm theo ý mình, chúng ta hãy tự hỏi làm sao để con hiểu rằng những điều này là dành cho chính tương lai của con. Chỉ khi thay đổi góc nhìn, cục diện sẽ thay đổi, và hành trình làm cha mẹ sẽ trở nên nhẹ nhàng, trọn vẹn hơn.