Có một sự thật khá đau lòng mà chúng ta thường vô tình lướt qua trong hành trình làm cha mẹ, đó là nhiều khi chúng ta uốn nắn con không phải vì sự phát triển của đứa trẻ, mà để thỏa mãn những kỳ vọng, những nỗi sợ hay cả những tổn thương chưa được chữa lành trong chính tâm hồn mình. Để tình yêu thương thực sự trở thành bệ phóng cho con, chúng ta cần học cách buông bỏ cái tôi để bao dung cho bản sắc riêng của đứa trẻ.
1. Đừng bắt con trở thành phiên bản tốt hơn của cha mẹ
Chúng ta thường hay so sánh con với chính mình của hiện tại mà quên mất rằng, để có được những kỹ năng và trải nghiệm này, chúng ta đã đi trước con hàng mấy thập kỷ. Ép một đứa trẻ phải tài giỏi hay bản lĩnh ngay lập tức giống như mình chính là phủ nhận bản sắc và nhịp điệu trưởng thành tự nhiên của con. Thay vì tạo ra những áp lực thành tích khiến con phải ngoan ngoãn một cách đối phó hoặc luôn sống trong nỗi lo âu sợ sai, chúng ta nên cùng con khám phá “bản đồ năng lực” của riêng đứa trẻ. Hãy dành thời gian để hiểu sở trường, hứng thú và cả nhịp sinh học của con, từ đó đóng vai trò là người đồng hành, góp ý về phương pháp thay vì chiếm quyền định đoạt mục tiêu.
Cũng có những lúc, chúng ta vô thức gửi gắm vào con những ước mơ dang dở của thời tuổi trẻ. Chúng ta coi con là “chiếc gương dự phòng” cho những nhu cầu chưa được thỏa mãn của bản thân, buộc con phải chinh phục những đỉnh cao mà chính mình từng thất bại. Thế nhưng, ước mơ chỉ thực sự có giá trị khi nó nảy nở từ nhận thức và cảm xúc của chính người mơ. Hãy can đảm tách bạch hai vòng tròn ước mơ: một của cha mẹ với những bài học cũ, và một của con với những khao khát mới. Hãy để con được quyền thử và cả quyền rút lui, để con biết rằng mình được yêu thương vì chính bản thân con chứ không phải vì những kỳ vọng con mang trên vai.
2. Điểm yếu của cha mẹ ngày xưa không phải điểm yếu của con hôm nay
Một sai lầm phổ biến khác là việc chúng ta cố ép con phải khắc phục những điểm yếu mà ngày xưa mình từng mắc phải. Vì nỗi xấu hổ hay mặc cảm trong quá khứ, chúng ta lo sợ con sẽ lặp lại vết xe đổ của mình nên luôn tìm cách “quá chỉnh” mọi hành vi của trẻ. Tuy nhiên, mỗi thời điểm và mỗi cá nhân đều có những ngữ cảnh khác nhau. Một khiếm khuyết của cha mẹ ngày xưa có thể không còn là vấn đề với con ở hiện tại. Thay vì biến tuổi thơ con thành một hành trình sửa lỗi miệt mài, chúng ta hãy tập trung vào việc bồi đắp những điểm mạnh và chỉ rèn luyện ở mức tối thiểu cho những kỹ năng cần thiết để con tự lập. Hãy đo lường sự tiến bộ của con dựa trên chính con của ngày hôm qua, thay vì nhìn vào những đường kẻ chéo của bạn bè hay anh chị xung quanh.
3. Yêu con không có nghĩa là làm thay con
Đôi khi, vì muốn thỏa mãn cảm xúc yêu thương và hy sinh của chính mình, chúng ta lại bao bọc và đáp ứng con quá mức. Sự nuông chiều xuất phát từ nỗi lo xa hay lòng trắc ẩn không đúng chỗ vô tình lại khiến đứa trẻ mất đi khả năng tự chủ và kiên trì. Đặc biệt với những đứa trẻ có chút thiệt thòi về thể chất, con lại càng cần được dạy cách tự lập sớm hơn để có thể tự chủ sinh tồn khi cha mẹ không còn ở bên.
Yêu con thực sự là khi chúng ta đủ bản lĩnh để không làm thay con, mà thay vào đó là thiết kế một lộ trình “giàn giáo” để con tự leo lên. Chúng ta hãy để con tự phục vụ từ những việc nhỏ nhất, để con đối mặt với những hậu quả logic tự nhiên thay vì những lời quát mắng vô nghĩa. Khi con quên đồ dùng hay lỡ hẹn, chính cái giá phải trả ấy sẽ dạy con bài học về trách nhiệm sâu sắc hơn bất kỳ lời dạy bảo nào.
Trước mỗi quyết định dạy con, chúng ta hãy thử dừng lại một nhịp để tự hỏi mình rằng: việc này thực sự phục vụ sự phát triển của con hay đang làm dịu đi cảm xúc của mình? Hãy thay đổi cách giao tiếp để con cảm nhận được sự tôn trọng. Thay vì nói “bằng tuổi bố ngày xưa”, hãy hỏi “hôm nay con thấy mình tiến bộ hơn tuần trước ở điểm nào?”. Thay vì áp đặt một nghề nghiệp “ổn định”, hãy cho con thời gian thử nghiệm và cùng con đánh giá kết quả.
Hành trình làm cha mẹ đúng nghĩa không phải là điều khiển một quân cờ theo ý mình, mà là định hướng để một mầm cây được phát triển theo đúng chủng loại và màu sắc của nó. Khi chúng ta tôn trọng sự khác biệt và kiên trì xây dựng cho con lộ trình tự lập, chúng ta đang trao cho con ba món quà quý giá nhất của một người trưởng thành: đó là sự tự chủ trong hành động, năng lực trong công việc và sự gắn kết sâu sắc trong tình cảm gia đình.