Trước đây, con tôi từng là một đứa trẻ vui vẻ, hoạt bát và vô tư, nhưng mọi thứ dần thay đổi khi con xuất hiện những biểu hiện bất thường về tâm lý. Con thường xuyên lo lắng, hoảng loạn trước những suy nghĩ không mong muốn và lặp đi lặp lại những hành động mà bản thân không thể kiểm soát. Qua quá trình tìm hiểu và thăm khám, tôi biết con đang gặp phải “chứng ám ảnh cưỡng chế ở trẻ em (OCD)”. Là một người mẹ, tôi vô cùng đau lòng khi chứng kiến con phải sống trong nỗi sợ hãi mỗi ngày. Từ đó, tôi bắt đầu hành trình tìm hiểu, thấu hiểu và đồng hành cùng con, hy vọng giúp con từng bước vượt qua ám ảnh và tìm lại cuộc sống bình yên.
1. Những dấu hiệu bất thường khi con bước vào năm cuối cấp 1
Tháng 9/2025, con gái tôi bắt đầu năm học lớp 5. Đây là năm học cuối cùng của bậc tiểu học, cũng là khoảng thời gian con cần chuẩn bị kiến thức và tâm lý để bước vào môi trường cấp 2. Tôi hiểu con sẽ có nhiều áp lực hơn về học tập, điểm số và các kỳ kiểm tra, nhưng khi ấy tôi vẫn nghĩ chỉ cần quan tâm, động viên và nhắc nhở con học hành đúng giờ là đủ.
Khoảng giữa tháng 9, tôi bắt đầu nhận thấy con có những hành động khác thường. Mỗi lần đi học về, con đều rửa tay nhiều lần dù đã sử dụng xà phòng và vệ sinh sạch sẽ. Khi chuẩn bị sách vở cho ngày hôm sau, con thường lấy từng quyển sách ra kiểm tra, xếp lại rồi lại mở cặp để kiểm tra thêm một lần nữa. Có hôm, con mất gần 30 phút chỉ để chắc chắn rằng mình đã chuẩn bị đầy đủ đồ dùng học tập.
Ban đầu, tôi nghĩ con chỉ cẩn thận hoặc đang lo lắng vì năm học cuối cấp. Tuy nhiên, khi tôi nhẹ nhàng nhắc con dừng lại, con lập tức trở nên bồn chồn, khó chịu, thậm chí bật khóc vì cảm thấy chưa yên tâm.
Một buổi tối, tôi hỏi:
“Mẹ thấy con đã kiểm tra cặp nhiều lần rồi, sao con vẫn chưa đi ngủ?”
Con cúi đầu trả lời:
“Con sợ ngày mai bị thiếu sách. Nếu con không kiểm tra lại, con cứ nghĩ mình sẽ quên một thứ gì đó.”
Những biểu hiện ấy khiến tôi bắt đầu tìm hiểu về chứng ám ảnh cưỡng chế ở trẻ em (OCD). Tôi nhận ra mình cần quan sát con kỹ hơn thay vì vội vàng cho rằng con đang bướng bỉnh hoặc cố tình làm mọi việc phức tạp.
2. Nỗi lo lặp đi lặp lại ảnh hưởng đến học tập và sinh hoạt
Đến tháng 10/2025, những hành vi lặp lại của con xuất hiện thường xuyên hơn. Con không chỉ kiểm tra cặp sách mà còn liên tục xem lại bài tập, tẩy xóa những câu trả lời dù đã làm đúng. Mỗi khi chuẩn bị đi học, con thường hỏi tôi nhiều lần:
“Mẹ ơi, hôm nay con đã mang đủ sách chưa?”
“Mẹ có chắc là con đã khóa cửa phòng không?”
Tôi trả lời rồi nhưng chỉ một lúc sau, con lại hỏi lại. Nếu không nhận được câu trả lời như mong muốn, con trở nên lo lắng và khó tập trung vào việc khác.
Việc học của con cũng bắt đầu bị ảnh hưởng. Thay vì dành thời gian hoàn thành bài tập, con lại mất nhiều thời gian kiểm tra từng phép tính, từng dòng chữ. Có hôm, con ngồi trước bàn học đến gần 10 giờ tối nhưng vẫn chưa hoàn thành hết bài tập.
Một lần, khi thấy con liên tục xóa đi viết lại một bài văn, tôi hỏi:
“Con đã viết rất tốt rồi, tại sao lại xóa đi?”
Con trả lời trong nước mắt:
“Con sợ viết sai chính tả. Nếu có một lỗi nhỏ, cô sẽ đánh giá con không cẩn thận.”
Tôi bắt đầu nhận ra con đang chịu nhiều áp lực hơn những gì con thể hiện. Con ít tham gia vui chơi, thường từ chối những buổi gặp gỡ bạn bè và có xu hướng thu mình lại. Những thay đổi ấy khiến tôi thực sự lo lắng về sức khỏe tinh thần của con.
3. Đưa con đi thăm khám và tìm hiểu đúng về tình trạng của con
Đầu tháng 11/2025, sau khi quan sát những biểu hiện kéo dài và nhận thấy chúng ảnh hưởng rõ rệt đến cuộc sống của con, tôi quyết định đưa con đến gặp chuyên gia tâm lý và bác sĩ có chuyên môn về sức khỏe tâm thần trẻ em.
Trong buổi đầu tiên, tôi chia sẻ cụ thể những điều mình quan sát được: con rửa tay nhiều lần, kiểm tra sách vở liên tục, lo sợ mắc lỗi và mất nhiều thời gian hoàn thành bài tập. Tôi cũng kể về những thay đổi trong giấc ngủ, tâm trạng và khả năng giao tiếp của con.
Chuyên gia trao đổi riêng và cùng gia đình đánh giá tình trạng của trẻ. Qua quá trình tìm hiểu, tôi được giải thích rằng những suy nghĩ ám ảnh và hành vi cưỡng chế có thể khiến trẻ cảm thấy bất an, dù trẻ không muốn thực hiện những hành động ấy. Việc xác định có phải OCD hay không cần dựa trên đánh giá chuyên môn, chứ không thể chỉ dựa vào một vài biểu hiện bên ngoài.
Sau buổi thăm khám, tôi hiểu rằng chứng ám ảnh cưỡng chế ở trẻ em (OCD) không đơn thuần là thói quen cẩn thận hay sự bướng bỉnh. Con cần được hỗ trợ đúng cách, thay vì bị trách mắng hoặc ép buộc phải dừng ngay những hành vi khiến con lo lắng.
Tôi cũng nhận ra bản thân cần thay đổi. Trước đây, mỗi khi con kiểm tra đồ dùng quá lâu, tôi thường mất kiên nhẫn và nói: “Con làm gì mà cứ lặp đi lặp lại như thế?”. Bây giờ, tôi hiểu những lời trách móc có thể khiến con thêm căng thẳng và cảm thấy không được thấu hiểu.
4. Người mẹ học cách thấu hiểu và thay đổi cách đồng hành cùng con
Sau buổi thăm khám đầu tháng 11/2025, tôi bắt đầu nhìn nhận những hành động bất thường của con bằng một thái độ khác. Trước đây, tôi thường cho rằng con quá cầu toàn, thiếu tập trung hoặc cố tình kéo dài thời gian làm bài. Nhưng khi hiểu hơn về tình trạng của con, tôi nhận ra phía sau những lần rửa tay, kiểm tra sách vở hay hỏi đi hỏi lại một vấn đề là những nỗi lo mà con chưa thể tự kiểm soát.
Tôi nhớ có một buổi tối, khi chuẩn bị sách vở cho ngày hôm sau, con đã kiểm tra cặp đến lần thứ tư. Tôi đứng bên cạnh, vừa lo lắng vừa sốt ruột vì đã gần đến giờ đi ngủ. Theo thói quen trước đây, có lẽ tôi sẽ nhắc con phải nhanh lên hoặc trách con vì cứ lặp lại một việc. Nhưng lần này, tôi cố gắng bình tĩnh và hỏi:
“Mẹ thấy con đang lo lắng điều gì đó phải không? Con có muốn kể cho mẹ nghe không?”
Con nhìn tôi một lúc rồi trả lời:
“Con sợ ngày mai đến lớp mà thiếu sách. Con biết mẹ đã chuẩn bị rồi nhưng con vẫn không yên tâm.”
Nghe con nói, tôi cảm thấy thương con nhiều hơn. Tôi nhẹ nhàng đáp:
“Mẹ hiểu là con đang lo. Mẹ không trách con vì cảm giác đó. Nếu có điều gì khiến con khó chịu, con hãy nói với mẹ nhé. Chúng ta sẽ cùng tìm cách giải quyết.”
Từ những cuộc trò chuyện như vậy, tôi bắt đầu học cách lắng nghe mà không vội vàng phán xét. Tôi không còn gọi những hành động lặp lại của con là thói quen xấu, cũng không so sánh con với các bạn cùng lớp. Tôi hiểu rằng con đang cần được cảm thông, chứ không phải thêm áp lực.
Trong tháng 11/2025, tôi cũng thay đổi cách phản ứng trước những câu hỏi lặp đi lặp lại của con. Trước đây, mỗi khi con hỏi cửa đã khóa chưa, tôi thường chạy đi kiểm tra nhiều lần để con yên tâm. Nhưng sau khi được chuyên gia hướng dẫn, tôi hiểu rằng việc liên tục xác nhận và kiểm tra thay con có thể vô tình duy trì vòng lặp lo lắng – cưỡng chế.
Vì vậy, tôi bắt đầu trao đổi với chuyên gia về cách phản hồi phù hợp. Tôi vẫn công nhận cảm giác bất an của con, nhưng không tùy tiện thực hiện những hành vi kiểm tra thay con hoặc hứa hẹn chắc chắn để con hết lo ngay lập tức. Thay vào đó, tôi khuyến khích con sử dụng những kỹ năng đã được hướng dẫn trong quá trình hỗ trợ.
Bên cạnh đó, tôi dành nhiều thời gian quan sát những thay đổi trong sinh hoạt của con. Tôi nhận thấy con thường căng thẳng hơn vào những hôm có bài kiểm tra, khi phải hoàn thành nhiều bài tập hoặc khi lịch sinh hoạt bị thay đổi. Vì con đang học lớp 5 và chuẩn bị kết thúc cấp tiểu học, tôi cố gắng giảm bớt những kỳ vọng không cần thiết về điểm số, đồng thời tạo không gian để con được nghỉ ngơi và vui chơi.
Tôi cũng chủ động trao đổi với các thành viên trong gia đình để mọi người thống nhất cách ứng xử. Không ai được chế giễu, quát mắng hay cố tình gây áp lực để con từ bỏ những hành vi cưỡng chế. Khi con gặp khó khăn, chúng tôi cùng động viên và thực hiện theo kế hoạch đã trao đổi với chuyên gia.
Dần dần, tôi hiểu rằng đồng hành cùng con không có nghĩa là làm mọi việc thay con hay tìm cách xóa bỏ nỗi sợ ngay lập tức. Điều quan trọng là giúp con cảm thấy được yêu thương, an toàn và có niềm tin rằng mình không phải đối diện với khó khăn một mình.
Đây cũng là bước ngoặt giúp tôi chuẩn bị tốt hơn cho giai đoạn tiếp theo. Từ tháng 12/2025, tôi bắt đầu cùng con thực hiện những thay đổi cụ thể trong sinh hoạt, học tập và quá trình trị liệu theo hướng dẫn chuyên môn.
5. Áp dụng các giải pháp cụ thể từ bác sĩ để hỗ trợ con
Sau khi được đánh giá và tư vấn, từ tháng 12/2025, gia đình tôi bắt đầu thực hiện kế hoạch hỗ trợ và điều trị theo hướng dẫn chuyên môn. Tôi hiểu rằng chỉ động viên con thôi là chưa đủ. Muốn giúp con cải thiện tình trạng, tôi cần thay đổi môi trường sinh hoạt, cách giao tiếp và phối hợp với chuyên gia trong quá trình điều trị.
5.1. Duy trì lịch thăm khám và kế hoạch điều trị phù hợp
Trong tháng 12/2025, tôi đưa con tham gia các buổi tư vấn và trị liệu theo lịch hẹn. Tôi chủ động trao đổi với chuyên gia về những biểu hiện mới, mức độ lo lắng và những khó khăn con gặp phải trong sinh hoạt.
Gia đình được hướng dẫn tìm hiểu liệu pháp nhận thức – hành vi (CBT), đặc biệt là phương pháp tiếp xúc và ngăn chặn phản ứng (ERP) phù hợp với tình trạng của con.
Tôi không tự ý áp dụng những bài tập khiến con sợ hãi mà luôn trao đổi với chuyên gia trước khi thực hiện. Nếu cần sử dụng thuốc, việc kê đơn và theo dõi cũng phải do bác sĩ chuyên khoa quyết định.
5.2. Xây dựng thời gian biểu ổn định cho con
Từ cuối tháng 12/2025 đến tháng 1/2026, tôi bắt đầu xây dựng một lịch sinh hoạt ổn định hơn cho hai mẹ con.
Buổi tối, khoảng 20 giờ, tôi cùng con chuẩn bị sách vở, quần áo và những vật dụng cần thiết cho ngày hôm sau. Sau đó, hai mẹ con dành thời gian đọc truyện hoặc trò chuyện trước khi đi ngủ.
Buổi sáng, tôi hướng dẫn con thực hiện những công việc theo trình tự quen thuộc như vệ sinh cá nhân, ăn sáng và chuẩn bị đến trường. Tôi chia nhỏ các nhiệm vụ để con dễ thực hiện, tránh tạo thêm áp lực khi con đang lo lắng.
Tôi cũng khuyến khích con tham gia những hoạt động nhẹ nhàng như đi bộ, vẽ tranh, đọc sách và chơi cùng gia đình. Những hoạt động này giúp con có thêm trải nghiệm tích cực và duy trì sự cân bằng trong cuộc sống.
5.3. Phối hợp với chuyên gia thực hiện liệu pháp ERP
Trong tháng 1 và tháng 2/2026, con bắt đầu làm quen với những bài tập phù hợp trong quá trình trị liệu.
Trước đây, con rất sợ chạm vào những đồ vật mà con cho là bẩn. Sau khi chạm vào, con thường rửa tay nhiều lần dù tay đã sạch. Với sự hướng dẫn của chuyên gia, con từng bước làm quen với những tình huống gây lo lắng theo mức độ phù hợp.
Tôi nhớ có lần con nói:
“Mẹ ơi, con muốn rửa tay thêm lần nữa. Con vẫn cảm thấy không sạch.”
Tôi nhẹ nhàng đáp:
“Mẹ biết con đang khó chịu. Mẹ sẽ ở đây cùng con. Con hãy thử áp dụng cách mà chuyên gia đã hướng dẫn nhé!”
Tôi không ép con phải ngừng rửa tay ngay lập tức hoặc buộc con đối diện với nỗi sợ vượt quá khả năng. Mọi bước thực hành đều được thống nhất với chuyên gia, có sự chuẩn bị và điều chỉnh khi cần thiết.
Qua từng lần thực hành, con bắt đầu học cách nhận diện cảm giác lo lắng và hiểu rằng mình không nhất thiết phải thực hiện hành vi cưỡng chế ngay khi suy nghĩ ám ảnh xuất hiện.
5.4. Hướng dẫn con chia sẻ cảm xúc và nhận diện nỗi sợ
Từ tháng 1/2026, tôi dành khoảng 10–15 phút mỗi tối để trò chuyện cùng con. Tôi thường hỏi về một điều khiến con vui và một điều khiến con lo lắng trong ngày.
Tôi cũng chuẩn bị cho con một cuốn sổ nhỏ để ghi lại những tình huống khiến mình bất an. Con có thể viết hoặc vẽ cảm xúc nếu chưa biết cách diễn đạt bằng lời.
Khi con chia sẻ về nỗi sợ, tôi không vội vàng phủ nhận hay yêu cầu con phải suy nghĩ tích cực. Thay vào đó, tôi giúp con nhận diện cảm xúc và áp dụng những kỹ năng đã được chuyên gia hướng dẫn.
Tôi muốn con hiểu rằng con có thể chia sẻ mọi khó khăn với mẹ mà không sợ bị trách móc hay đánh giá.
5.5. Phối hợp với nhà trường để hỗ trợ con trong học tập
Trong tháng 2/2026, tôi chủ động trao đổi với giáo viên chủ nhiệm về những khó khăn của con. Tôi mong giáo viên hiểu rằng việc con chậm hoàn thành bài tập hoặc mất tập trung có thể liên quan đến những triệu chứng OCD, chứ không đơn thuần là sự lười biếng.
Gia đình và nhà trường cùng thống nhất những biện pháp hỗ trợ phù hợp như chia bài tập thành từng phần nhỏ, hạn chế gây áp lực không cần thiết, khuyến khích con tham gia hoạt động nhóm và tạo điều kiện để con giao tiếp với bạn bè.
Tôi cũng thường xuyên hỏi thăm con về những trải nghiệm ở trường để kịp thời nhận ra những khó khăn mới phát sinh.
5.6. Tạo môi trường gia đình an toàn và kiên nhẫn
Trong suốt giai đoạn từ tháng 12/2025 đến tháng 2/2026, tôi và các thành viên trong gia đình thống nhất không chế giễu, trách móc hoặc so sánh con với những đứa trẻ khác.
Khi con liên tục hỏi lại một vấn đề, chúng tôi không tiếp tục kiểm tra hoặc xác nhận nhiều lần chỉ để giúp con yên tâm tạm thời. Thay vào đó, chúng tôi sử dụng cách phản hồi đã được chuyên gia hướng dẫn, vừa công nhận cảm xúc của con vừa khuyến khích con thực hành kỹ năng đối phó.
Tôi cũng học cách ghi nhận những nỗ lực nhỏ của con. Mỗi khi con chủ động chia sẻ cảm xúc, tham gia buổi trị liệu hoặc cố gắng thực hiện một bước trong kế hoạch điều trị, tôi đều dành cho con những lời động viên chân thành.
Tôi hiểu rằng quá trình hồi phục ” chứng ám ảnh cưỡng chế ở trẻ em (OCD) ” không thể diễn ra chỉ sau vài ngày. Điều con cần là một gia đình luôn kiên nhẫn và đồng hành đúng cách.
6. Chuẩn bị kết thúc cấp 1 với tâm lý vững vàng hơn
Đến tháng 4/2026, con bước vào giai đoạn ôn tập và chuẩn bị cho kỳ kiểm tra cuối năm lớp 5. Đây vốn là thời điểm khiến tôi lo lắng vì sợ áp lực học tập sẽ làm những biểu hiện trước đó trở nên nghiêm trọng hơn.
Lần này, tôi không ép con học quá nhiều hay đặt mục tiêu phải đạt điểm số cao bằng mọi giá. Tôi cùng con chia nhỏ nội dung ôn tập, ưu tiên những môn con còn yếu và dành thời gian nghỉ ngơi hợp lý.
Tôi thường hỏi:
“Hôm nay con cảm thấy việc học có quá khó khăn không? Có điều gì khiến con lo lắng mà muốn chia sẻ với mẹ không?”
Con dần biết nói ra cảm xúc của mình. Có hôm con kể rằng mình vẫn sợ làm sai bài kiểm tra, nhưng đã biết cách bình tĩnh hơn và không còn mất quá nhiều thời gian để xem lại một câu trả lời.
Cuối tháng 5/2026, khi năm học kết thúc, con vui vẻ khoe với tôi kết quả học tập và những kỷ niệm cùng bạn bè. Nhìn con tự tin hơn, tôi cảm thấy nhẹ nhõm. Tôi hiểu rằng những thay đổi tích cực ấy đến từ quá trình hỗ trợ lâu dài, sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và chuyên gia, chứ không phải chỉ nhờ một vài lời động viên.
Qua hành trình đồng hành cùng con, tôi hiểu rằng chứng ám ảnh cưỡng chế ở trẻ em (OCD) không thể được giải quyết bằng sự trách móc hay ép buộc. Điều con cần là sự thấu hiểu, kiên nhẫn và hỗ trợ chuyên môn phù hợp để từng bước kiểm soát nỗi sợ, lấy lại sự tự tin và tận hưởng tuổi thơ.