Tôi từng nghĩ rằng việc nuôi dạy con chỉ cần tình yêu thương và sự nghiêm khắc là đủ. Thế nhưng, từ tháng 9/2018, khi con trai bước vào năm học lớp 3, gia đình tôi bắt đầu trải qua những ngày tháng đầy căng thẳng. Con thường xuyên cãi lời bố, phản ứng gay gắt trước những yêu cầu đơn giản và không muốn thực hiện các quy tắc sinh hoạt trong gia đình. Ban đầu, tôi cho rằng con chỉ bướng bỉnh, nghịch ngợm và muốn làm theo ý mình. Nhưng càng về sau, những biểu hiện chống đối ở trẻ xuất hiện ngày càng nhiều. Sau một thời gian theo dõi, tìm hiểu và đưa con đi đánh giá chuyên môn, tôi được bác sĩ giải thích rằng con có những biểu hiện phù hợp với rối loạn chống đối thách thức (ODD). Đây cũng là lúc tôi nhận ra con cần được thấu hiểu và hỗ trợ đúng cách thay vì chỉ nhận những lời trách móc từ người lớn.

1.  Biến cố gia đình và những dấu hiệu nghi ngờ ODD ở trẻ lớp 3

Mẹ mất sớm và những khó khăn tâm lý trước khi con xuất hiện biểu hiện chống đối

Vào năm 2014, gia đình tôi đã trải qua một biến cố lớn khi mẹ của con qua đời lúc con còn nhỏ. Từ đó, tôi trở thành người trực tiếp chăm sóc và nuôi dạy con. Vừa phải lo công việc để duy trì cuộc sống gia đình, vừa đảm nhận trách nhiệm chăm sóc con hằng ngày, tôi thường xuyên rơi vào tình trạng quá tải. Dù rất thương con và luôn cố gắng bù đắp tình cảm mà con thiếu hụt, tôi hiểu rằng mình không thể thay thế hoàn toàn vai trò và sự gần gũi của người mẹ.

Sau khi mẹ mất, cuộc sống của hai bố con có nhiều thay đổi. Con không còn được mẹ chăm sóc, vỗ về hay chia sẻ những câu chuyện nhỏ trong ngày. Trong khi đó, tôi thường phải đi làm, ít có thời gian ở bên con vào những thời điểm con cần được quan tâm. Có những hôm đi làm về muộn, tôi chỉ kịp hỏi con đã ăn cơm, làm bài tập hay chuẩn bị sách vở cho ngày hôm sau chưa. Tôi dần nhận ra rằng mình quan tâm nhiều đến việc duy trì nề nếp sinh hoạt và học tập mà đôi khi chưa thực sự dành đủ thời gian lắng nghe cảm xúc của con.

Việc một mình nuôi dạy con cũng khiến cách giáo dục của tôi đôi lúc thiếu sự cân bằng. Khi con không nghe lời hoặc không hoàn thành nhiệm vụ, tôi thường nhắc nhở nghiêm khắc vì muốn con hình thành tính tự giác. Tuy nhiên, có những lúc tôi mất kiên nhẫn, lớn tiếng khi con không thực hiện yêu cầu. Tôi không nhận ra rằng những thay đổi trong môi trường chăm sóc, sự thiếu vắng tình mẹ và cách giao tiếp chưa phù hợp có thể khiến con gặp thêm khó khăn trong việc thích nghi và điều chỉnh cảm xúc.

Theo thời gian, tôi nhận thấy con trở nên nhạy cảm hơn, đôi khi dễ buồn bã, khó chịu và không muốn chia sẻ những suy nghĩ của mình. Có những lúc con im lặng khi nhắc đến mẹ, nhưng cũng có lúc con tỏ ra tức giận khi không được đáp ứng mong muốn. Tôi từng nghĩ đó chỉ là phản ứng nhất thời của một đứa trẻ thiếu vắng tình cảm mẹ, chưa nhận ra rằng con có thể đang gặp khó khăn trong việc thích nghi với biến cố gia đình.

Nhìn lại khoảng thời gian ấy, tôi tự hỏi liệu sự mất mát tình cảm cùng những thay đổi trong quá trình nuôi dạy có khiến con trở nên nhạy cảm, dễ buồn bã hoặc phản ứng mạnh hơn trước những giới hạn của người lớn hay không. Tôi không thể khẳng định mẹ mất sớm hay việc chỉ có bố chăm sóc là nguyên nhân trực tiếp khiến con xuất hiện rối loạn chống đối ODD. Tuy nhiên, đây là những yếu tố quan trọng mà tôi nghĩ chuyên gia cần tìm hiểu để đánh giá toàn diện tình trạng tâm lý và hành vi của con.

Những biểu hiện bất thường khiến tôi nghi ngờ con mắc rối loạn chống đối ODD

Đầu tháng 9/2018, khi con trai bắt đầu năm học lớp 3, tôi nhận thấy tính cách và cách ứng xử của con có nhiều thay đổi bất thường. Con không chỉ đơn giản là không nghe lời mà còn thường xuyên tức giận, cáu kỉnh và phản ứng gay gắt trước những yêu cầu rất bình thường của bố.

Biểu hiện đầu tiên khiến tôi lo lắng là con dễ nổi nóng và khó kiểm soát cảm xúc. Chỉ cần tôi nhắc con đánh răng, thu dọn đồ chơi, chuẩn bị sách vở hoặc ngồi vào bàn học, con đã tỏ thái độ khó chịu. Có những lúc con hét lớn, cau có, đập tay xuống bàn hoặc đẩy đồ vật ra xa khi không được làm theo ý mình. Đặc biệt, những chuyện nhỏ nhặt cũng có thể khiến con tức giận trong thời gian dài, khiến không khí gia đình thường xuyên trở nên căng thẳng.

Triệu chứng thứ hai là con thường xuyên tranh cãi, cãi lời và chống đối người có trách nhiệm hướng dẫn mình. Mỗi khi tôi đưa ra yêu cầu hoặc nhắc nhở, con thường lập tức phản bác thay vì lắng nghe. Có hôm, khi tôi yêu cầu con hoàn thành bài tập Toán trước giờ đi ngủ, con lớn tiếng:

– Con không muốn học nữa! Bố lúc nào cũng bắt con phải làm theo ý bố!

Tôi cố gắng giải thích rằng hoàn thành bài tập là trách nhiệm của con, nhưng con vẫn tiếp tục tranh luận, không chịu thực hiện yêu cầu và đẩy sách vở xuống bàn. Thậm chí, khi tôi nhắc nhở nhẹ nhàng, con vẫn phản ứng như thể đang bị ép buộc hoặc đối xử không công bằng.

Một biểu hiện khác là con thường xuyên từ chối thực hiện các quy tắc, không hợp tác và có xu hướng đổ lỗi cho người khác. Khi bị nhắc vì chưa hoàn thành bài tập, con cho rằng bố giao quá nhiều việc. Khi xảy ra mâu thuẫn với bạn bè, con thường khẳng định rằng bạn là người gây chuyện trước. Con rất khó thừa nhận phần trách nhiệm của mình và thường phản ứng tiêu cực khi người lớn phân tích hành vi chưa phù hợp.

Không chỉ ở nhà, những triệu chứng này còn xuất hiện trong môi trường học đường. Giáo viên chủ nhiệm phản ánh rằng con thường tranh luận khi được nhắc nhở, không muốn làm theo hướng dẫn của giáo viên và khó hợp tác trong một số hoạt động tập thể. Khi xảy ra bất đồng với bạn bè, con dễ nổi nóng, phản ứng gay gắt và khó tự giải quyết mâu thuẫn bằng lời nói.

Điều khiến tôi thực sự lo lắng là những biểu hiện này không chỉ xuất hiện trong một vài tình huống riêng lẻ mà lặp lại ở nhiều hoàn cảnh khác nhau, ảnh hưởng đến việc học tập, các mối quan hệ và sinh hoạt hằng ngày của con. Tình trạng ấy kéo dài qua nhiều tháng, khiến tôi nhận ra con đang gặp khó khăn trong việc kiểm soát cơn giận, chấp nhận giới hạn và điều chỉnh hành vi khi không đạt được điều mình mong muốn.

Ban đầu, tôi vẫn nghĩ con bướng bỉnh, nghịch ngợm hoặc cố tình làm trái lời bố. Nhưng khi những biểu hiện cáu giận, tranh cãi, chống đối và đổ lỗi ngày càng khiến gia đình mệt mỏi, tôi bắt đầu nghi ngờ đây có thể là vấn đề tâm lý cần được quan tâm đúng mức.

Tôi quyết định ghi chép lại từng biểu hiện của con, bao gồm tình huống gây ra cơn tức giận, cách con phản ứng, mức độ tranh cãi và thời gian cần thiết để bình tĩnh trở lại. Đồng thời, tôi chủ động trao đổi với giáo viên để tìm hiểu xem những hành vi này có xuất hiện thường xuyên ở trường hay không. Ban đầu, tôi nghĩ con chỉ bướng bỉnh, nghịch ngợm và muốn làm theo ý mình. Nhưng khi những biểu hiện cáu giận, tranh cãi và chống đối kéo dài, tôi bắt đầu nghi ngờ con có thể đang gặp phải rối loạn chống đối ODD

Đây chính là giai đoạn đầu tiên giúp tôi nhận ra những dấu hiệu nghi ngờ rối loạn chống đối ODD ở con và hiểu rằng thay vì chỉ trách phạt, tôi cần tìm kiếm sự đánh giá từ chuyên gia.

2.  Những khó khăn khi cha đồng hành cùng con có biểu hiện rối loạn chống đối

Đến tháng 3/2019, sau nhiều tháng chứng kiến những hành vi chống đối lặp đi lặp lại, tôi cảm thấy mệt mỏi và bất lực hơn bao giờ hết. Những cuộc trò chuyện bình thường giữa hai cha con dần biến thành tranh cãi. Tôi từng cố gắng dùng sự nghiêm khắc để uốn nắn, nhưng mỗi lần như vậy, khoảng cách giữa chúng tôi lại lớn hơn.

Có buổi tối, khi tôi ngồi cạnh hướng dẫn con làm bài tập, con bất ngờ gạt quyển vở sang một bên và nói:

– Bố đừng dạy con nữa! Con không thích bố cứ bắt con phải làm thế này!

Tôi rất tức giận nhưng cũng nhận ra rằng việc lớn tiếng không giúp giải quyết vấn đề. Càng ép buộc, con càng phản ứng mạnh, còn tôi lại càng khó giữ được bình tĩnh.

Nhiều lần, tôi nhìn con ngồi một mình trong phòng, không muốn chia sẻ với bất kỳ ai. Tôi vừa giận vì những hành vi của con, vừa thương vì dường như con chưa biết cách diễn đạt những cảm xúc bên trong. Kể từ khi mẹ mất, hai bố con đã phải tự thích nghi với cuộc sống mới. Tôi bận rộn với công việc, còn con phải lớn lên trong hoàn cảnh thiếu vắng sự chăm sóc của mẹ. Tuy nhiên, tôi hiểu rằng không thể chỉ dựa vào những điều ấy để giải thích toàn bộ hành vi của con.

Tôi bắt đầu tìm hiểu về rối loạn chống đối thách thức, những biểu hiện thường gặp ở trẻ mắc ODD và các phương pháp hỗ trợ phù hợp với lứa tuổi tiểu học.

Qua quá trình tìm hiểu, tôi nhận ra rằng rối loạn chống đối ODD không đơn thuần là tính cách bướng bỉnh của trẻ mà cần được đánh giá và hỗ trợ bằng phương pháp phù hợp.

Sau nhiều lần suy nghĩ, tôi quyết định đưa con đến cơ sở chuyên môn để tìm hiểu rõ tình trạng của con, thay vì tiếp tục tự phán đoán và xử lý mọi việc trong gia đình.

3.  Đưa con đi thăm khám và tìm kiếm sự giúp đỡ chuyên môn

Đến tháng 4/2019, sau khoảng bảy tháng quan sát những biểu hiện bất thường, tôi quyết định đưa con đến cơ sở chuyên môn để được thăm khám. Điều khiến tôi lo lắng nhất là con mới học lớp 3 nhưng thường xuyên nổi nóng, tranh cãi với bố, phản ứng gay gắt khi được nhắc nhở và ngày càng khó hòa nhập với các hoạt động ở trường. Việc học tập của con cũng bắt đầu sa sút vì con dễ mất tập trung, không muốn thực hiện những nhiệm vụ được giao và thường xuyên xảy ra mâu thuẫn với người lớn.

Ban đầu, tôi khá hoang mang vì chưa từng nghĩ một đứa trẻ ở độ tuổi tiểu học lại có thể gặp khó khăn trong việc kiểm soát cảm xúc và hành vi như vậy. Trong buổi thăm khám đầu tiên, bác sĩ tâm lý không vội vàng đưa ra kết luận mà dành thời gian trò chuyện với con, tìm hiểu cách con phản ứng trước những yêu cầu, tình huống gây khó chịu và các mối quan hệ trong gia đình, nhà trường.

Bên cạnh đó, bác sĩ còn trao đổi kỹ với tôi về quá trình phát triển của con, thời điểm những biểu hiện bất thường bắt đầu xuất hiện, tần suất nổi nóng, những tình huống thường kích hoạt hành vi chống đối và cách tôi phản ứng mỗi khi con mất bình tĩnh. Tôi cũng được đề nghị cung cấp thêm thông tin từ giáo viên chủ nhiệm để bác sĩ có thể đánh giá xem những hành vi này chỉ xuất hiện ở nhà hay còn xảy ra trong môi trường học đường.

Sau khi tổng hợp thông tin, quan sát hành vi và đánh giá các biểu hiện của con, bác sĩ nhận định rằng con có nhiều dấu hiệu phù hợp với rối loạn chống đối thách thức (Oppositional Defiant Disorder – ODD). Theo phân tích của bác sĩ, những biểu hiện đáng chú ý không chỉ nằm ở việc con thường xuyên không nghe lời, mà còn ở trạng thái dễ cáu giận, hay tranh cãi, có xu hướng chống lại yêu cầu của người lớn và khó chấp nhận khi bị nhắc nhở hoặc điều chỉnh hành vi.

Bác sĩ giải thích thêm rằng ODD không đơn thuần là tính cách bướng bỉnh, nghịch ngợm hay biểu hiện của một đứa trẻ hư. Đây là một rối loạn hành vi có những tiêu chí đánh giá cụ thể. Điều quan trọng là các biểu hiện phải kéo dài, xuất hiện với tần suất và mức độ không phù hợp với giai đoạn phát triển của trẻ, đồng thời gây ảnh hưởng đáng kể đến cuộc sống gia đình, học tập hoặc các mối quan hệ xã hội. Bác sĩ cũng cần xem xét những khó khăn khác có thể đi kèm hoặc có biểu hiện tương tự, chẳng hạn như ADHD, lo âu, khó khăn trong học tập hoặc những vấn đề về cảm xúc.

Nghe bác sĩ phân tích, tôi vừa lo lắng vừa day dứt. Tôi bắt đầu tự hỏi liệu những lần nóng giận, quát mắng và yêu cầu con phải nghe lời tuyệt đối trước đây có khiến con cảm thấy bị áp đặt hay không. Tuy nhiên, bác sĩ cũng giúp tôi hiểu rằng không nên quy kết nguyên nhân ODD cho một mình cách giáo dục của tôi. Tình trạng này có thể liên quan đến nhiều yếu tố về sự phát triển, cảm xúc, môi trường và tương tác trong gia đình. Điều cần thiết lúc này không phải là trách móc bản thân hay đổ lỗi cho con, mà là hiểu đúng khó khăn con đang gặp phải để có hướng đồng hành lâu dài.

Trước khi kết thúc buổi tư vấn, bác sĩ hướng dẫn gia đình xây dựng kế hoạch hỗ trợ phù hợp. Tôi cần hạn chế quát mắng, tránh tranh cãi căng thẳng khi con đang mất bình tĩnh, sử dụng những yêu cầu ngắn gọn và nhất quán, thiết lập quy tắc phù hợp với độ tuổi, đồng thời ghi nhận ngay khi con có hành vi tích cực. Bác sĩ cũng khuyến khích tôi tham gia chương trình hướng dẫn kỹ năng dành cho cha mẹ, phối hợp thường xuyên với giáo viên và đưa con tái khám theo lịch hẹn.

Buổi thăm khám ấy giúp tôi nhận ra rằng những biểu hiện chống đối của con không đơn giản là sự cố tình trở thành một đứa trẻ khó bảo. Đằng sau những hành vi khiến người lớn mệt mỏi có thể là những khó khăn mà con chưa biết cách diễn đạt và kiểm soát. Tôi hiểu rằng con cần được hướng dẫn, hỗ trợ đúng cách thay vì chỉ nhận những lời trách phạt. Đây cũng là thời điểm tôi quyết định nghiêm túc thay đổi cách làm cha, học cách kiên nhẫn lắng nghe và đồng hành cùng con.

4.  Người cha thay đổi cách giáo dục và xây dựng nề nếp cho con

Sau khi được bác sĩ hướng dẫn, từ tháng 5/2019, tôi bắt đầu thực hiện những thay đổi trong cách chăm sóc và giáo dục con. Tôi hiểu rằng việc hỗ trợ trẻ mắc ODD không chỉ dừng lại ở một buổi thăm khám mà cần được duy trì thường xuyên trong sinh hoạt hằng ngày.

Trước tiên, tôi học cách kiểm soát phản ứng của bản thân. Khi con nổi nóng, tôi không tiếp tục tranh luận hoặc quát mắng mà cho con thời gian bình tĩnh trước khi trò chuyện. Tôi cũng cố gắng không xúc phạm, so sánh con với những đứa trẻ khác hay nhắc lại lỗi cũ mỗi khi con mắc sai lầm.

Bên cạnh đó, tôi xây dựng một thời gian biểu đơn giản để con dễ hình dung những việc cần thực hiện trong ngày:

Thời gian	Hoạt động
6:30–7:00	Thức dậy, vệ sinh cá nhân, ăn sáng
7:00–11:00	Đi học
11:30–13:30	Ăn trưa, nghỉ ngơi
14:00–15:00	Hoàn thành bài tập
15:00–16:00	Vui chơi, vận động
19:00–19:30	Đọc sách, ôn bài
20:30–21:00	Chuẩn bị đi ngủ

Tôi chia những nhiệm vụ lớn thành các bước nhỏ để con dễ thực hiện. Thay vì yêu cầu con hoàn thành tất cả bài tập ngay lập tức, tôi thường hỏi:

– Con muốn làm hai bài Toán trước hay đọc bài Tiếng Việt trước?

Khi con hoàn thành một nhiệm vụ, tôi dành lời khen cụ thể để khuyến khích. Nếu con chưa làm được, tôi cố gắng hướng dẫn lại thay vì lập tức trách móc. Ngoài ra, mỗi ngày tôi dành khoảng 15–20 phút chơi cùng con, đọc truyện hoặc trò chuyện về những điều con yêu thích.

Trong những buổi hướng dẫn dành cho cha mẹ, tôi cũng học cách đặt ra giới hạn rõ ràng, thống nhất cách phản hồi trước hành vi chưa phù hợp và khuyến khích những hành vi tích cực. Tôi dần hiểu rằng sự kiên định không đồng nghĩa với việc phải nghiêm khắc hoặc áp đặt con trong mọi tình huống.

Sau vài tháng thực hành, tôi nhận thấy con có những thời điểm hợp tác tốt hơn. Tuy nhiên, con vẫn có lúc cáu giận, từ chối làm bài hoặc tranh cãi khi không được đáp ứng mong muốn. Tôi hiểu rằng những thay đổi ban đầu chưa thể diễn ra đồng đều và cần tiếp tục duy trì phương pháp đã được hướng dẫn.

5.  Rèn luyện khả năng kiểm soát cảm xúc cho trẻ mắc ODD

Sau giai đoạn tập trung thay đổi cách giáo dục tại gia đình, từ tháng 9/2019, tôi tiếp tục chú trọng giúp con nhận biết và diễn đạt cảm xúc. Tôi hiểu rằng một trong những khó khăn của con là phản ứng mạnh trước những tình huống không như mong muốn. Vì vậy, việc hỗ trợ trẻ mắc rối loạn chống đối ODD cần chú trọng cả khả năng nhận biết, diễn đạt và điều chỉnh cảm xúc.

Tôi cùng con sử dụng bảng cảm xúc với những hình ảnh đơn giản như vui vẻ, buồn bã, tức giận, thất vọng và lo lắng. Mỗi buổi tối, tôi dành khoảng 10 phút hỏi con về những chuyện xảy ra trong ngày. Tôi không ép con phải kể mọi chuyện, đặc biệt là những điều liên quan đến mẹ, mà để con tự lựa chọn điều muốn chia sẻ.

Tôi cũng hướng dẫn con ba bước khi tức giận:

Dừng lại: Không ném đồ vật hoặc đánh người khác.

Bình tĩnh: Hít thở chậm và tạm rời khỏi tình huống căng thẳng dưới sự hỗ trợ của người lớn.

Diễn đạt: Nói ra cảm xúc và nhờ người lớn giúp đỡ.

Có lần, khi không giải được một bài toán, con bắt đầu cau có và định đẩy sách vở xuống bàn. Nhưng sau đó, con dừng lại và nói:

– Bố ơi, con đang bực vì bài này khó quá. Bố giúp con được không?

Tôi thực sự xúc động khi nghe câu nói ấy. Trước đây, con thường phản ứng bằng cách la hét hoặc bỏ đi, nhưng giờ đây con đã bắt đầu biết nói ra điều mình đang cảm thấy.

Tôi không vì một lần con bình tĩnh mà cho rằng mọi khó khăn đã được giải quyết. Trong những ngày tiếp theo, con vẫn có lúc mất kiểm soát và cần tôi nhắc nhở. Vì vậy, tôi tiếp tục thực hiện những hướng dẫn từ chuyên gia, khuyến khích con luyện tập kỹ năng điều chỉnh cảm xúc trong các tình huống thực tế và ghi lại những thay đổi để trao đổi trong các buổi tái khám.

Tôi cũng học cách nhìn nhận tiến bộ của con qua những việc nhỏ: biết dừng lại trước khi tranh cãi, chủ động nói rằng mình đang khó chịu hoặc tìm đến bố khi gặp bài tập khó. Những điều ấy giúp tôi có thêm niềm tin để tiếp tục đồng hành cùng con.

6.  Phối hợp với nhà trường giúp con cải thiện hành vi

Đến tháng 12/2019, tôi nhận thấy việc hỗ trợ trẻ mắc rối loạn chống đối ODD không thể chỉ diễn ra trong gia đình. Những hành vi chống đối của con từng xuất hiện cả ở trường, vì vậy tôi chủ động trao đổi thường xuyên hơn với giáo viên chủ nhiệm.

Tôi chia sẻ với giáo viên về những khó khăn con đang gặp phải, quá trình thăm khám và những phương pháp gia đình đang thực hiện. Chúng tôi thống nhất một số cách hỗ trợ trong lớp học:

• Giao nhiệm vụ ngắn gọn, chia thành từng bước.
• Nhắc nhở riêng khi con có hành vi chưa phù hợp, tránh phê bình con trước tập thể.
• Khen ngợi khi con biết chờ đến lượt hoặc hợp tác với bạn.
• Hướng dẫn con cách giải quyết mâu thuẫn bằng lời nói thay vì phản ứng gay gắt.

Ở nhà, tôi thường cùng con đóng vai những tình huống có thể xảy ra ở trường. Chẳng hạn, khi bạn không đồng ý cho con mượn đồ chơi, tôi hướng dẫn con không nên tức giận hay giành lấy mà có thể hỏi:

– Khi nào bạn chơi xong thì cho mình mượn nhé?

Tôi cũng khuyến khích con tham gia các hoạt động vận động, vui chơi tập thể và những sở thích phù hợp với lứa tuổi. Sau mỗi ngày đi học, tôi dành thời gian hỏi con về những chuyện đã xảy ra, đặc biệt là những tình huống khiến con khó chịu hoặc xảy ra bất đồng với bạn bè.

Từ tháng 12/2019 đến tháng 3/2020, tôi duy trì việc trao đổi với giáo viên để nắm bắt tình hình của con, đồng thời tiếp tục phối hợp với chuyên gia trong các buổi theo dõi. Có những tuần con hợp tác tốt hơn, nhưng cũng có lúc giáo viên phản ánh con vẫn tranh luận khi được nhắc nhở. Thay vì xem đó là thất bại, tôi cùng giáo viên tìm hiểu tình huống cụ thể để điều chỉnh cách hỗ trợ.

Tôi hiểu rằng sự nhất quán giữa gia đình và nhà trường có vai trò quan trọng. Khi người lớn cùng sử dụng cách hướng dẫn rõ ràng, bình tĩnh và phù hợp, con sẽ có thêm cơ hội thực hành những hành vi tích cực trong nhiều môi trường khác nhau.

7.  Duy trì những thay đổi tích cực và củng cố sự tự tin

Bước sang tháng 4/2020, tôi tiếp tục duy trì những thói quen đã xây dựng cùng con. Tôi không muốn mọi hoạt động của con chỉ xoay quanh việc học hay kiểm soát hành vi, mà còn tạo điều kiện để con phát triển những kỹ năng cần thiết và có thêm trải nghiệm vui vẻ.

Tôi cùng con duy trì các hoạt động như đọc sách, đạp xe, chơi thể thao và phụ giúp gia đình những công việc nhỏ. Mỗi khi giao nhiệm vụ, tôi cố gắng để con có quyền lựa chọn trong phạm vi phù hợp. Chẳng hạn:

– Hôm nay con muốn tưới cây trước hay giúp bố sắp xếp sách vở trước?

Tôi nhận thấy việc được lựa chọn giúp con cảm thấy mình được tôn trọng và có trách nhiệm hơn với công việc của bản thân.

Bên cạnh đó, tôi tiếp tục ghi nhận những tiến bộ nhỏ của con, chẳng hạn như biết xin lỗi, chủ động nhờ giúp đỡ hoặc bình tĩnh hơn khi gặp khó khăn. Khi con có hành vi chưa phù hợp, tôi cố gắng nhắc lại quy tắc đã thống nhất và hướng dẫn con cách xử lý khác thay vì chỉ tập trung vào lỗi sai.

Có những ngày con vẫn cáu giận, không muốn làm bài hoặc phản ứng gay gắt khi bị nhắc nhở. Những lúc ấy, tôi hiểu rằng mình cần kiên nhẫn và tiếp tục thực hành các phương pháp đã học. Tôi không đặt mục tiêu con phải thay đổi hoàn toàn trong một khoảng thời gian ngắn, mà chú trọng giúp con tiến bộ từng bước.

Tôi cũng không quên duy trì những buổi tư vấn và theo dõi chuyên môn theo lịch hẹn. Nếu có những biểu hiện mới hoặc khó khăn kéo dài, tôi sẽ trao đổi với chuyên gia để được hướng dẫn điều chỉnh kế hoạch hỗ trợ. Tôi hiểu rằng đồng hành cùng trẻ mắc ODD là một quá trình lâu dài, cần sự kiên nhẫn và điều chỉnh phương pháp theo từng giai đoạn phát triển.

Đặc biệt, tôi dần nhận ra rằng tình yêu thương không chỉ thể hiện qua việc chăm lo ăn uống, học tập mà còn nằm ở khả năng lắng nghe và tôn trọng cảm xúc của con. Tôi không thể thay thế mẹ, nhưng tôi có thể cố gắng trở thành người mà con tin tưởng tìm đến mỗi khi gặp khó khăn.

8.  Nhìn lại hành trình người cha đồng hành cùng con mắc rối loạn chống đối ODD

Đến tháng 11/2020, khi nhìn lại hơn hai năm kể từ những dấu hiệu đầu tiên, tôi nhận ra cả hai cha con đều đã thay đổi rất nhiều. Hành trình ấy không phải lúc nào cũng thuận lợi, nhưng tôi đã học được cách hiểu con và điều chỉnh cách giáo dục của mình.

Con vẫn có những lúc tức giận, tranh cãi hoặc không muốn làm bài tập. Tuy nhiên, tần suất hợp tác và khả năng diễn đạt cảm xúc của con đã có những chuyển biến đáng ghi nhận. Tôi cũng bình tĩnh hơn, không vội vàng trách phạt và biết lựa chọn cách phản hồi phù hợp với từng tình huống.

Tôi tiếp tục duy trì bảng theo dõi hành vi, trao đổi với giáo viên và đưa con tái đánh giá theo lịch hẹn của chuyên gia. Những buổi theo dõi giúp tôi nhìn nhận rõ hơn những tiến bộ cũng như khó khăn còn tồn tại, từ đó điều chỉnh cách đồng hành cùng con.

Một buổi tối đầu tháng 11/2020, khi tôi đang sửa lại chiếc xe đạp, con bất ngờ bước đến và nói:

– Bố ơi, ngày mai bố có thể giúp con học bài được không? Hôm nay con có mấy bài chưa hiểu.

Tôi quay lại nhìn con và mỉm cười. Trước đây, mỗi khi tôi đề nghị giúp đỡ, con thường phản ứng gay gắt. Nhưng giờ đây, con đã biết chủ động tìm đến bố khi gặp khó khăn.

Tôi không xem đó là dấu hiệu con đã hoàn toàn khỏi ODD, mà coi đây là một tiến bộ đáng trân trọng trên hành trình phát triển của con. Tôi hiểu rằng những thay đổi tích cực cần được duy trì, còn những khó khăn vẫn cần được theo dõi và hỗ trợ khi cần thiết.

Nhìn lại từ tháng 9/2018 đến tháng 11/2020, tôi hiểu rằng sự thay đổi không đến từ việc ép buộc con phải nghe lời mà bắt đầu từ sự thấu hiểu, kiên nhẫn và phương pháp hỗ trợ phù hợp.

Làm cha không chỉ là dạy con biết nghe lời, mà còn là học cách lắng nghe, giúp con nhận thức về hành vi và chịu trách nhiệm với những lựa chọn của mình. Dù hành trình phía trước vẫn còn nhiều thử thách, tôi tin rằng với sự đồng hành của gia đình, nhà trường và hỗ trợ chuyên môn, con sẽ có thêm cơ hội phát triển những kỹ năng cần thiết để trưởng thành.