Khoảng thời gian con bước vào tuổi dậy thì, điều khiến cha mẹ bất lực không phải vì sự thay đổi đột ngột của con , mà vì chúng ta không còn biết phải đồng hành cùng con như thế nào. Chúng ta nhìn thấy những lần con cãi lời, cáu gắt hay im lặng, rồi vội vàng cho rằng con đang chống đối, nhưng sau cùng hành vi chỉ là phần nổi của tảng băng. Điều con đang phải vật lộn nhiều hơn cả là những áp lực, những cảm xúc và sự hoang mang mà chính con cũng chưa biết gọi tên. Có lẽ, chữa lành một đứa trẻ không bắt đầu bằng việc thay đổi con, mà bắt đầu từ việc người lớn thay đổi cách nhìn và cách yêu thương.
1. Đằng sau sự chống đối là một đứa trẻ đang loay hoay để trưởng thành
Tuổi dậy thì là giai đoạn con bắt đầu muốn được tôn trọng như một người lớn. Con có chính kiến, muốn tự quyết định và muốn khẳng định bản thân, nhưng trải nghiệm sống vẫn còn ít nên không tránh khỏi những lựa chọn bốc đồng hay những suy nghĩ non nớt. Trước đây, mỗi lần con nói điều gì trái ý, tôi thường vội phản bác vì nghĩ mình hiểu hơn. Sau này tôi mới nhận ra, điều con cần trước tiên không phải là một bài giảng, mà là cơ hội được nói hết suy nghĩ của mình. Khi cảm xúc được lắng nghe, con sẽ bình tĩnh hơn để đón nhận sự định hướng của cha mẹ. Một cuộc tranh luận mà cha mẹ thắng chưa chắc đã là một cuộc trò chuyện thành công nếu sau đó con lại chọn khép lòng.
2. Đừng để tình yêu thương trở thành áp lực lớn nhất của con
Nhiều cha mẹ, trong đó có tôi, luôn nghĩ rằng càng kỳ vọng thì con càng có động lực để cố gắng. Chúng ta nhắc nhở vì thương con, góp ý vì muốn con tốt hơn và lo lắng vì sợ con đi sai đường. Thế nhưng, nếu mỗi ngày con chỉ nghe thấy những điều mình chưa làm được, rất dễ để con tin rằng mình chưa bao giờ đủ tốt. Điều tôi nhận ra là áp lực không chỉ đến từ trường học, mà còn đến từ kỳ vọng của gia đình, sự so sánh với bạn bè và cả nỗi lo phải chứng minh giá trị của chính mình. Áp lực khoác lên chiếc áo của tình yêu vẫn là áp lực. Thay vì chỉ nhìn vào kết quả, có lẽ điều con cần hơn là được ghi nhận vì những nỗ lực mình đã bỏ ra.
3. Có những lời nói cha mẹ quên rất nhanh nhưng con nhớ rất lâu
Làm cha mẹ, ai cũng có lúc mất bình tĩnh. Tôi cũng từng buột miệng nói những câu như: “Con muốn làm gì thì làm”, “Không học thì nghỉ đi” hay “Con làm bố mẹ thất vọng quá”. Khi ấy tôi chỉ nghĩ đó là lời nói trong lúc nóng giận. Tuy nhiên, với một đứa trẻ đang chênh vênh về cảm xúc, những lời ấy có thể trở thành vết thương âm thầm. Điều con nghe không chỉ là nội dung của câu nói, mà còn là cảm giác mình có còn được yêu thương và tin tưởng hay không. Vì thế, trước khi dạy con kiểm soát cảm xúc, có lẽ người lớn cũng cần học cách kiểm soát chính lời nói của mình.
4. Quyền lực có thể khiến con nghe lời, nhưng chỉ sự an toàn mới khiến con mở lòng
Càng lớn, con càng không thể trưởng thành chỉ bằng sự sợ hãi. Một đứa trẻ có thể vâng lời vì sợ bị trách phạt, nhưng sẽ chỉ dám chia sẻ khi cảm thấy mình được tôn trọng và không bị phán xét. Điều giữ con ở lại trong một mối quan hệ không phải là quyền lực của cha mẹ, mà là cảm giác an toàn mỗi khi trở về nhà. Gia đình không phải là nơi con không được phép mắc sai lầm, mà là nơi con đủ tin tưởng để thừa nhận mình đã sai và bắt đầu lại.
5. Muốn chữa lành cho con, trước hết cha mẹ cũng cần nhìn lại chính mình
Điều khó khăn nhất trong hành trình làm cha mẹ không phải là thay đổi con, mà là thay đổi chính bản thân mình. Tôi từng áp đặt vì sợ con thất bại, từng kiểm soát vì lo con đi sai đường và từng nổi nóng vì nghĩ đó là cách nhanh nhất để con nghe lời. Nhưng càng nhìn lại, tôi càng hiểu nhiều phản ứng của mình xuất phát từ những nỗi sợ và kỳ vọng chưa được giải quyết của chính bản thân. Khi người lớn biết lùi lại một bước để lắng nghe nhiều hơn, bớt phán xét hơn và sẵn sàng nhận lỗi khi mình sai, mối quan hệ với con cũng dần được chữa lành. Bởi lẽ, con không thể cảm thấy bình yên nếu chính ngôi nhà của mình luôn là nơi phải gồng lên để đối diện.
Sau tất cả, điều tôi mong không còn là con trở thành một đứa trẻ hoàn hảo hay luôn nghe lời. Tôi chỉ mong con đủ bản lĩnh để đối diện với những khó khăn của cuộc sống và đủ bình yên để biết rằng, dù ngoài kia có nhiều áp lực đến đâu, gia đình vẫn luôn là nơi con có thể trở về mà không sợ bị phán xét. Có lẽ, ý nghĩa lớn nhất của việc làm cha mẹ không phải là nuôi dạy một đứa trẻ ngoan ngoãn, mà là đồng hành để con lớn lên với một tâm hồn khỏe mạnh, biết yêu thương chính mình và vẫn giữ được niềm tin vào những người yêu thương con nhất.