Quấy rối trên mạng đang trở thành vấn đề đáng lo ngại, đặc biệt đối với trẻ em và thanh thiếu niên trong độ tuổi sử dụng mạng xã hội thường xuyên. Những hành vi như chế giễu ngoại hình, xúc phạm, đe dọa hoặc phát tán hình ảnh cá nhân trái phép không chỉ là biểu hiện của bắt nạt trực tuyến mà còn có thể gây ra những tổn thương tâm lý kéo dài. Tình trạng bạo lực mạng khiến trẻ dễ rơi vào lo âu, mặc cảm, mất tự tin, né tránh giao tiếp và suy giảm kết quả học tập. Là một người mẹ, tôi từng chứng kiến con trai mình thay đổi từng ngày sau những trải nghiệm tiêu cực trên không gian mạng. Đó là hành trình đầy khó khăn khi con phải đối diện với nỗi sợ hãi, học cách vượt qua tổn thương và từng bước lấy lại sự tự tin trong cuộc sống
1. Con bước vào lớp 10 với nhiều thay đổi trong cuộc sống
Tháng 9/2022, con trai tôi bước sang tuổi 15 và bắt đầu bước vào lớp 10. Đây là giai đoạn con có nhiều thay đổi về tâm lý, bắt đầu quan tâm hơn đến ngoại hình, các mối quan hệ bạn bè và mong muốn được mọi người công nhận. Giống như nhiều bạn cùng trang lứa, con thường xuyên sử dụng mạng xã hội để trò chuyện, kết bạn và chia sẻ hình ảnh cá nhân.
Ban đầu, tôi nghĩ đó chỉ là một cách giải trí bình thường của tuổi học trò. Tôi không quá lo lắng vì tin rằng con đã đủ lớn để biết cách giao tiếp và tự bảo vệ mình trên không gian mạng. Tuy nhiên, tôi không nhận ra rằng những mối quan hệ trực tuyến tưởng chừng vô hại ấy lại có thể khiến con phải đối mặt với quấy rối trên mạng và những trải nghiệm tiêu cực ảnh hưởng đến tâm lý.
2. Con bắt đầu chịu tổn thương vì bị quấy rối trên mạng
Khoảng tháng 11/2022, tôi nhận thấy con có những biểu hiện khác thường. Con thường xuyên cầm điện thoại kiểm tra tin nhắn, nhưng mỗi khi màn hình sáng lên lại tỏ ra lo lắng. Có những hôm con trở về nhà rất im lặng, không còn hào hứng kể chuyện trường lớp như trước.
Sau nhiều lần hỏi han, con mới dần chia sẻ rằng mình bị một số người chế giễu ngoại hình trên mạng xã hội. Những hình ảnh cá nhân của con bị sử dụng khi chưa được đồng ý, kèm theo các bình luận xúc phạm và tin nhắn mang tính đe dọa. Thậm chí, có những nội dung được chia sẻ lại khiến con cảm thấy xấu hổ và sợ hãi khi nghĩ đến việc bạn bè ở trường nhìn thấy.
Tôi đau lòng khi nghe con nói:
“Mẹ ơi, con không muốn gặp các bạn nữa. Con sợ họ nhìn con rồi lại cười. Con chỉ muốn ở nhà thôi”.
Từ đó, con bắt đầu thu mình trong phòng, hạn chế giao tiếp với gia đình và không muốn tham gia những hoạt động tập thể. Con thường xuyên kiểm tra các bình luận, hình ảnh liên quan đến mình dù mỗi lần nhìn thấy đều trở nên buồn bã. Có hôm con đứng trước gương rất lâu rồi tự hỏi liệu ngoại hình của mình có thực sự xấu như những lời người khác nói hay không.
Tôi nhận ra bắt nạt trên mạng không chỉ khiến con buồn trong chốc lát mà còn ảnh hưởng đến cách con nhìn nhận bản thân, cảm giác an toàn và những mối quan hệ xung quanh. Những hành vi xúc phạm, đe dọa và phát tán hình ảnh riêng tư đã khiến con dần mất đi sự tự tin vốn có.
3. Những dấu hiệu tổn thương tâm lý ngày càng rõ rệt
Bước sang tháng 12/2022, tình trạng của con không những không cải thiện mà còn có dấu hiệu nghiêm trọng hơn. Con thường xuyên giật mình khi điện thoại có thông báo, lo lắng mỗi khi phải đến trường và tìm cách tránh những cuộc gặp gỡ bạn bè.
Tôi còn nhận thấy con có những thay đổi trong sinh hoạt hằng ngày. Con ăn uống thất thường, đôi khi bỏ bữa sáng, thường xuyên thức khuya và có những đêm gần 2 giờ sáng vẫn chưa ngủ. Buổi sáng, con thức dậy trong trạng thái mệt mỏi, thiếu năng lượng và không còn hứng thú với những hoạt động trước đây mình yêu thích.
Một lần, khi tôi hỏi vì sao gần đây con không còn chơi thể thao hay đi chơi với bạn bè, con cúi mặt trả lời:
“Mẹ ơi, con cảm thấy mình rất tệ. Con không muốn ai nhìn thấy con nữa”.
Những lời nói ấy khiến tôi thực sự lo lắng. Con không chỉ có biểu hiện tự ti, mặc cảm ở tuổi vị thành niên mà còn bắt đầu tự trách bản thân, cho rằng mình là nguyên nhân khiến người khác chế giễu. Việc học tập cũng bị ảnh hưởng rõ rệt. Con mất tập trung khi làm bài, thường xuyên trì hoãn việc học, kết quả kiểm tra giảm sút và không còn chủ động trao đổi với giáo viên như trước.
Đến tháng 1/2023, tôi nhận thấy con ngày càng né tránh giao tiếp, dễ cáu gắt hoặc bật khóc khi nhắc đến những chuyện liên quan đến mạng xã hội. Những biểu hiện như lo lắng kéo dài, mất ngủ, sợ tiếp xúc với người khác và giảm hứng thú với cuộc sống khiến tôi nhận ra con có thể đang gặp phải những tổn thương tâm lý ở trẻ em cần được quan tâm đúng mức.
4. Đưa con đi thăm khám và tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn
Tháng 2/2023, tôi quyết định đưa con đến cơ sở chuyên môn để được đánh giá tâm lý. Ban đầu, tôi khá lo lắng vì không biết những biểu hiện của con có phải là dấu hiệu của một vấn đề tâm lý nghiêm trọng hay không.
Trong buổi thăm khám, chuyên gia dành thời gian trò chuyện riêng với con để tìm hiểu sự việc, cảm xúc và những thay đổi trong cuộc sống. Tôi cũng được trao đổi về quá trình sinh hoạt, giấc ngủ, học tập và những biểu hiện bất thường mà mình quan sát được ở nhà.
Sau khi đánh giá, chuyên gia giải thích rằng con đang có những biểu hiện căng thẳng tâm lý liên quan đến trải nghiệm bị quấy rối trên mạng. Những dấu hiệu như lo âu, né tránh giao tiếp, tự ti, rối loạn giấc ngủ và giảm tập trung cần được quan tâm, theo dõi và hỗ trợ. Chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng không nên vội vàng kết luận con mắc trầm cảm hay rối loạn lo âu chỉ dựa trên một vài biểu hiện ban đầu.
Tôi được hướng dẫn không trách móc, không ép con phải kể lại toàn bộ sự việc và cần tạo cho con cảm giác an toàn khi chia sẻ. Gia đình cũng cần phối hợp với nhà trường để ngăn chặn hành vi quấy rối, đồng thời lưu lại bằng chứng, báo cáo tài khoản vi phạm và điều chỉnh quyền riêng tư trên mạng xã hội.
5. Áp dụng phương pháp hỗ trợ tâm lý để giúp con vượt qua tổn thương do quấy rối trên mạng
Từ tháng 3/2023, con bắt đầu quá trình hỗ trợ tâm lý với sự đồng hành của chuyên gia. Sau khi tìm hiểu những trải nghiệm mà con đã gặp phải, chuyên gia xây dựng kế hoạch hỗ trợ tập trung vào ba mục tiêu chính: giảm cảm giác lo âu, cải thiện giấc ngủ và giúp con từng bước lấy lại sự tự tin sau những tổn thương tâm lý ở trẻ em do quấy rối trên mạng gây ra.
Trong tháng 3/2023, chuyên gia tập trung giúp con ổn định cảm xúc và xây dựng cảm giác an toàn. Ở những buổi đầu, con được khuyến khích chia sẻ về những điều khiến mình sợ hãi, nhưng không bị ép phải kể lại toàn bộ sự việc nếu chưa sẵn sàng. Chuyên gia sử dụng phương pháp trò chuyện hỗ trợ, đặt những câu hỏi nhẹ nhàng để con nhận diện cảm xúc như buồn bã, xấu hổ, tức giận và lo lắng. Con cũng được hướng dẫn thực hành hít thở chậm: hít vào nhẹ nhàng bằng mũi, sau đó thở ra từ từ để giảm căng thẳng khi cảm thấy bất an. Đây là bước quan trọng trong quá trình hỗ trợ tâm lý cho trẻ từng trải qua hành vi bắt nạt trên mạng. Tại nhà, tôi dành thời gian lắng nghe con mỗi ngày, tránh trách móc hoặc đưa ra những lời khuyên khiến con cảm thấy mình có lỗi.
Sang tháng 4/2023, việc hỗ trợ tập trung nhiều hơn vào kiểm soát lo âu và cải thiện giấc ngủ. Chuyên gia hướng dẫn con nhận biết những tình huống dễ khiến mình căng thẳng, chẳng hạn như tiếng thông báo điện thoại, việc nhìn thấy những bình luận cũ hoặc phải gặp lại bạn bè từng chế giễu mình. Khi cảm giác sợ hãi xuất hiện, con được thực hành hít thở, thư giãn cơ thể và chuyển sự chú ý sang những hoạt động giúp bản thân bình tĩnh hơn. Tôi cũng cùng con xây dựng thời gian biểu sinh hoạt ổn định, hạn chế sử dụng điện thoại trước giờ ngủ, không để con thức khuya kiểm tra các nội dung tiêu cực và khuyến khích con duy trì những hoạt động nhẹ nhàng như đọc sách, đi bộ. Những biện pháp này giúp con từng bước cải thiện dấu hiệu lo âu ở trẻ và cảm giác bất an sau những trải nghiệm tiêu cực trên mạng xã hội.
Đến tháng 5/2023, chuyên gia bắt đầu giúp con thay đổi những suy nghĩ tiêu cực về bản thân. Thông qua phương pháp nhận diện và điều chỉnh suy nghĩ, con học cách phân biệt giữa sự việc thực tế và những kết luận tiêu cực mà mình tự đặt ra. Chẳng hạn, khi con nghĩ rằng “Mình xấu xí nên mọi người mới chế giễu”, chuyên gia hướng dẫn con xem xét lại suy nghĩ đó và hiểu rằng hành vi xúc phạm của người khác không chứng minh con có khuyết điểm hay đáng bị đối xử như vậy. Tôi cũng khuyến khích con ghi lại những việc mình đã làm tốt mỗi ngày, dù chỉ là hoàn thành bài tập, giúp mẹ việc nhà hay chủ động trò chuyện với một người bạn. Qua đó, con dần giảm cảm giác tự ti, mặc cảm ở tuổi vị thành niên, đồng thời hiểu rằng những lời xúc phạm xuất phát từ hành vi bắt nạt trên mạng không thể quyết định giá trị của mình.
Trong tháng 6/2023, con bắt đầu được khuyến khích kết nối trở lại với môi trường xung quanh. Thay vì ép con tham gia ngay những hoạt động đông người, tôi cùng con bắt đầu bằng những cuộc gặp gỡ ngắn với người bạn thân mà con tin tưởng. Sau đó, con dần tham gia các hoạt động phù hợp với sở thích như chơi thể thao, nghe nhạc hoặc đi dạo cùng gia đình. Việc học cũng được chia thành những nhiệm vụ nhỏ để con dễ hoàn thành, tránh tạo thêm áp lực khi khả năng tập trung chưa phục hồi hoàn toàn. Tôi phối hợp với giáo viên chủ nhiệm để theo dõi tình hình học tập và hạn chế những tình huống khiến con cảm thấy bị chú ý hoặc xấu hổ.
Sau khoảng bốn tháng hỗ trợ, con bắt đầu có những chuyển biến tích cực. Con ít giật mình khi điện thoại thông báo, giấc ngủ dần ổn định và không còn liên tục kiểm tra những nội dung liên quan đến sự việc. Con cũng chủ động trò chuyện với mẹ nhiều hơn, đôi khi kể về những chuyện vui ở trường và bắt đầu quan tâm trở lại đến sở thích cá nhân. Dù vẫn còn những lúc lo lắng khi nhớ lại chuyện cũ, con đã biết sử dụng các kỹ năng được hướng dẫn để bình tĩnh hơn và tìm đến mẹ khi cần giúp đỡ.
Tôi hiểu rằng quá trình phục hồi sau quấy rối trên mạng không thể diễn ra chỉ trong vài tuần. Vì vậy, gia đình tiếp tục duy trì những phương pháp hỗ trợ phù hợp, đồng thời phối hợp với chuyên gia để theo dõi và điều chỉnh kế hoạch theo tiến triển thực tế của con.
6. Con từng bước lấy lại sự tự tin và kết nối với mọi người
Bước sang nửa cuối năm 2023, tôi nhận thấy con đã có những chuyển biến tích cực hơn. Con bắt đầu quan tâm trở lại đến việc học, chủ động chuẩn bị bài và dành thời gian cho những sở thích trước đây như chơi thể thao, nghe nhạc và xem phim.
Ban đầu, con vẫn còn e ngại khi gặp những người bạn mới. Vì vậy, tôi không ép con phải tham gia các hoạt động đông người mà khuyến khích con bắt đầu từ những cuộc gặp gỡ nhỏ với người mà con cảm thấy tin tưởng.
Trong quá trình hỗ trợ, chuyên gia tiếp tục giúp con nhận diện những suy nghĩ tự trách và xây dựng lại lòng tự trọng. Con dần hiểu rằng những lời xúc phạm trên mạng không phản ánh giá trị thật của bản thân. Việc từng bị người khác chế giễu không có nghĩa là con kém cỏi hay không xứng đáng được tôn trọng.
Khoảng tháng 10/2023, con đã có thể tham gia một số hoạt động nhóm nhỏ ở trường. Đến tháng 12/2023, con cởi mở hơn khi trò chuyện với bạn bè, ít né tránh những cuộc gặp gỡ và kết quả học tập cũng từng bước được cải thiện.
Tôi biết rằng quá trình phục hồi không diễn ra theo một đường thẳng. Có những ngày con vẫn buồn khi nhớ lại chuyện cũ, nhưng điều khiến tôi vui là con đã bắt đầu chủ động nói ra cảm xúc và tìm kiếm sự giúp đỡ khi cần thiết.
7. Duy trì sự hồi phục và học cách bảo vệ bản thân trên không gian mạng
Trong năm 2024, tôi tiếp tục đồng hành cùng con để duy trì những thay đổi tích cực đã đạt được. Gia đình không còn chỉ tập trung vào việc giúp con quên đi những tổn thương trong quá khứ mà còn chú trọng bảo vệ trẻ em trên không gian mạng.
Con được hướng dẫn cách thiết lập quyền riêng tư, không chia sẻ thông tin cá nhân tùy tiện, thận trọng khi kết bạn trực tuyến và biết cách chặn, báo cáo những tài khoản có hành vi xúc phạm hoặc đe dọa. Tôi cũng thường xuyên nhắc con rằng nếu gặp tình huống khiến mình sợ hãi, con có thể tìm đến cha mẹ, thầy cô hoặc người lớn đáng tin cậy thay vì tự chịu đựng.
Trong những tháng đầu năm 2024, con duy trì việc học tập và sinh hoạt tương đối ổn định hơn. Con bắt đầu chủ động tham gia các hoạt động phù hợp với sở thích, giao tiếp với bạn bè và không còn quá lo lắng mỗi khi sử dụng điện thoại.
Đến những tháng cuối năm 2024, tôi nhận thấy con đã có nhiều thay đổi so với thời điểm cuối năm 2022. Con ngủ tốt hơn, ít thu mình, tự tin hơn khi giao tiếp và biết cách bày tỏ cảm xúc. Thỉnh thoảng, những ký ức cũ vẫn khiến con buồn hoặc lo lắng, nhưng con đã biết chia sẻ với mẹ và sử dụng những kỹ năng được hướng dẫn để ổn định bản thân.
Nhìn lại hành trình từ năm 2022 đến năm 2024, tôi hiểu rằng quấy rối trên mạng có thể để lại những ảnh hưởng sâu sắc đến tâm lý trẻ em, đặc biệt khi trẻ chưa có đủ kỹ năng để đối diện và tự bảo vệ mình. Điều quan trọng nhất không phải là yêu cầu con nhanh chóng quên đi những chuyện đã xảy ra, mà là giúp con cảm thấy được lắng nghe, tôn trọng và đồng hành.
Tôi cũng nhận ra rằng cha mẹ cần quan tâm đến cả cuộc sống trực tuyến lẫn những thay đổi nhỏ trong cảm xúc, hành vi của con. Bởi đôi khi, phía sau sự im lặng, né tránh hay kết quả học tập sa sút là những tổn thương mà trẻ chưa biết cách nói thành lời. Chỉ khi được gia đình và những người có chuyên môn hỗ trợ đúng cách, con mới có cơ hội từng bước vượt qua quá khứ và xây dựng lại sự tự tin trong cuộc sống.